Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Boşanmada mal paylaşımı, hukuki adıyla Mal Rejimi Tasfiyesi, evlilik süresince eşlerin edindiği malvarlığı değerlerinin kanunun öngördüğü kurallara göre hesaplanması ve paylaştırılmasıdır.
Tasfiye, eşlerin tabi olduğu mal rejimine göre yapılır. Eşler evlilik sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişse Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi uygulanır (TMK m. 202). Boşanmanın genel çerçevesi için bkz. Anlaşmalı Boşanma Şartları.
Hangi Dönem İçin Hangi Kural Uygulanır?
- 1 Ocak 2002 öncesi: 743 sayılı eski Medeni Kanun döneminde yasal rejim mal ayrılığıdır. Bu dönemde edinilen mallar için, diğer eşin edinimine yapılan katkı ölçüsünde Katkı Payı Alacağı talep edilebilir.
- 1 Ocak 2002 sonrası: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse, bu tarihten sonra edinilen mallar için katılma alacağı ve değer artış payı alacağı söz konusudur.
2002 öncesinde evlenmiş eşlerde her iki dönem ayrı ayrı hesaplanır.
Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Edinilmiş mallar (TMK m. 219)
Her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir:
- Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı)
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının yaptığı ödemeler
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
- Kişisel malların gelirleri (ör. kişisel bir dairenin kira geliri)
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler
Kişisel mallar (TMK m. 220)
Kişisel Mal niteliğindeki değerler paylaşıma dahil edilmez:
- Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşya
- Mal rejiminin başlangıcında (evlilikten önce) sahip olunan malvarlığı değerleri
- Sonradan miras yoluyla veya bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla edinilen değerler
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel malların yerine geçen değerler
Bir eşin bütün mallarının, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal olduğu kabul edilir (TMK m. 222/3). Bu nedenle bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş bunu ispatla yükümlüdür.
Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?
Katılma alacağı, her eşin, diğer eşe ait "artık değerin" yarısı üzerindeki alacak hakkıdır (TMK m. 236). Hesaplama genel hatlarıyla şu adımlarla yapılır:
- 1. Mal rejiminin sona erme tarihi: Boşanmada mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır (TMK m. 225/2).
- 2. Malların ayrılması: Her eşin malları kişisel mal ve edinilmiş mal olarak ayrılır.
- 3. Artık değerin bulunması: Edinilmiş malların toplam değerine eklenecek değerler ve denkleştirme alacakları ilave edilir, bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır (TMK m. 231).
- 4. Yarı yarıya katılım: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir; alacaklar karşılıklı olarak takas (mahsup) edilir.
- 5. Değerleme tarihi: Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 232, m. 235); Yargıtay uygulamasında bu, karar tarihine en yakın tarihteki değerdir.
Değer Artış Payı ve Katkı Payı Alacağı
- Değer artış payı (TMK m. 227): Bir eşin, diğer eşe ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkısı varsa, tasfiye sırasında bu katkı oranında değer artış payı alacağı doğar.
- Katkı payı alacağı: 2002 öncesi mal ayrılığı döneminde, diğer eş adına kayıtlı bir malın edinilmesine yapılan parasal katkı karşılığında yargı içtihatlarıyla tanınan alacaktır.
Mal Paylaşımı Davasının Usulü
- Görevli mahkeme: Aile mahkemesi.
- Boşanma davasıyla ilişkisi: Mal rejiminin tasfiyesi uygulamada boşanma davasından ayrı bir dava olarak görülür. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülse bile ayrılarak incelenir ve tasfiye için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir.
- Zamanaşımı: Yargıtay uygulamasında mal rejiminin tasfiyesine ilişkin alacaklar için boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaktadır.
- Deliller: Tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri, kredi sözleşmeleri, bilirkişi değerleme raporları.
Sıkça Sorulan Sorular
Evlenmeden önce alınan ev paylaşıma dahil edilir mi?
Hayır, evlilikten önce edinilen mal kişisel maldır. Ancak evlilik süresince bu malın kredi borcu edinilmiş mallardan ödenmişse, ödenen kısım için denkleştirme veya değer artış payı söz konusu olabilir.
Miras kalan mal boşanmada paylaşılır mı?
Hayır. Miras yoluyla edinilen mallar kişisel maldır ve katılma alacağı hesabına dahil edilmez. Ancak bu malların evlilik süresinde elde edilen gelirleri edinilmiş mal sayılır.
Çalışmayan eş mal paylaşımından pay alabilir mi?
Evet. Edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağı, eşin gelir elde edip etmemesinden bağımsız olarak diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinden hesaplanır.
Mal paylaşımı anlaşmalı boşanma protokolünde düzenlenebilir mi?
Evet. Eşler mal rejiminin tasfiyesini anlaşmalı boşanma protokolünde düzenleyebilir; bu durumda ayrıca tasfiye davası açılmasına gerek kalmayabilir. Hakim tarafından onaylanan protokol hükümleri bağlayıcı hâle gelir.
Mal paylaşımında kusur dikkate alınır mı?
Kural olarak hayır; katılma alacağı kusura bağlı değildir. Tek istisna TMK m. 236/2'dedir: Zina veya hayata kast sebebine dayalı boşanmada hakim, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.