Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Nedir?
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), CMK m. 231'de düzenlenen ve sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün, müsadereye ilişkin hükümler hariç, sanık bakımından bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eden kurumdur. Bu kurum, kovuşturma evresinin sonunda gündeme gelir; kovuşturma sürecinin genel işleyişi için: Ceza Hukuku.
HAGB'ye ilişkin hükümler son yıllarda iki kez değiştirilmiştir: önce 7499 sayılı Kanun'la (2024), ardından 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun'la. Aşağıdaki bilgiler maddenin güncel metnine göre hazırlanmıştır; sanığın kabulü şartı ve itiraz kanun yolu gibi eski düzenlemeye ait bilgiler bugün için geçerli değildir.
HAGB Kararının Koşulları
CMK m. 231/5 ve 231/6 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için aşağıdaki koşulların birlikte bulunması gerekir:
- Yargılama sonunda hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması
- Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması
- Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi
Sanık zararı derhâl gideremiyorsa, zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (m. 231/9).
Maddenin güncel metninde sanığın HAGB'yi kabul etmesi bir koşul olarak yer almamaktadır. Koşullar gerçekleşmiş olsa bile HAGB bir hak değil, mahkemenin takdirine bağlı bir karardır ("karar verilebilir"). Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.
Denetim Süresi
HAGB kararı verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle Denetim Süresine tabi tutulur (m. 231/8). Suça sürüklenen çocuklar bakımından bu süre üç yıldır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 23).
- Mahkeme, bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere sanığın bir eğitim programına devam etmesi, gözetim altında çalışması ya da belli yerlere gitmekten yasaklanması gibi bir denetimli serbestlik tedbirine karar verebilir.
- Denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez.
- Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
- Açıklanması geri bırakılan hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez (m. 231/7).
Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m. 231/10).
Buna karşılık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar. Mahkeme, yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü de kurabilir (m. 231/11).
HAGB Kararına Karşı Kanun Yolu: İstinaf
Uygulamada uzun yıllar HAGB'ye İtiraz olarak bilinen yol artık geçerli değildir. Güncel düzenlemeye göre:
- HAGB kararına karşı istinaf: CMK m. 272/3'teki istisnalar saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesinin vereceği kararlar hakkında temyize ilişkin CMK m. 286 hükümleri uygulanır (m. 231/12).
- İncelemenin kapsamı: İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. Böylece yalnızca HAGB koşullarının değil, suçun sabit olup olmadığının da denetlenmesi mümkündür.
- Süre: İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m. 273).
- Hükmün sonradan açıklanması hâlinde: Denetim süresindeki ihlal nedeniyle açıklanan veya yeni kurulan hükme karşı itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnızca m. 231/11'deki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapabilir.
Adli Sicildeki Görünümü
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı adli sicile değil, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde ve maddede belirtilen amaç için kullanılabilir (m. 231/13). Dolayısıyla HAGB kararı, kişinin e-Devlet üzerinden aldığı adli sicil kaydında yer almaz.
HAGB'nin Uygulanmadığı veya Sınırlı Kaldığı Durumlar
HAGB'de belirleyici olan, kanunda öngörülen ceza değil, yargılama sonunda hükmedilen cezadır. Hükmedilen hapis cezası iki yılı aşıyorsa HAGB kararı verilemez; bu nedenle Ağır Ceza Mahkemesinde Görülen Davalar kapsamındaki suçlarda uygulama alanı genellikle sınırlı kalır.
- CMK m. 231/14 uyarınca işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında HAGB hükümleri uygulanmaz.
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûmiyetinin bulunması HAGB'ye engeldir.
- Denetim süresi içindeki kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilemez.
- Bazı özel kanunlarda, belirli suçlar bakımından HAGB'nin uygulanmayacağı ayrıca öngörülmüş olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
HAGB kararı bir mahkumiyet midir?
HAGB kararında bir mahkûmiyet hükmü kurulur, ancak bu hüküm açıklanmaz ve denetim süresi boyunca sanık hakkında (müsadere dışında) hukuki sonuç doğurmaz. Denetim süresi yükümlülüklere uygun biçimde ve kasten yeni bir suç işlenmeden tamamlanırsa hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir.
HAGB için sanığın kabulü gerekir mi?
Hayır. Önceki düzenlemede sanığın kabul etmemesi hâlinde HAGB kararı verilemiyordu; CMK m. 231'in güncel metninde böyle bir koşul bulunmamaktadır. Buna karşılık sanık, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurarak kararın usul ve esas yönünden incelenmesini isteyebilir.
Denetim süresi içinde işlenen her fiil hükmün açıklanmasına yol açar mı?
Hükmün açıklanmasına yol açan hâller, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya mahkemece belirlenen denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılmasıdır. Taksirle işlenen suçlar bu sonucu doğurmaz.
HAGB kararına karşı hangi yola, hangi sürede başvurulur?
Güncel düzenlemede HAGB kararına karşı itiraz değil, istinaf yoluna başvurulur. Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Kanunda kesin olduğu belirtilen bazı hükümler (CMK m. 272/3) bakımından istinaf yolu kapalıdır.
HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?
Hayır. HAGB kararları adli sicile işlenmez; bunlara özgü ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından sorgulanabilir.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.