Nafaka Nedir?
Nafaka, kanunun belirlediği durumlarda bir kişinin geçimini sağlamak amacıyla diğer kişi tarafından düzenli olarak ödenen paradır. Boşanma sürecinde nafaka; eşlerden birinin veya müşterek çocukların geçimini güvence altına almak için bağlanır.
Türk Medeni Kanunu'nda boşanmayla bağlantılı üç temel nafaka türü bulunur: Tedbir Nafakası, İştirak Nafakası ve Yoksulluk Nafakası. Genel çerçeve için bkz. Aile Hukuku.
Nafaka Türleri
Tedbir Nafakası (TMK m. 169 ve m. 197)
- Ne zaman bağlanır? Boşanma davası açıldıktan sonra dava süresince. Haklı sebeple ayrı yaşanması hâlinde dava açılmadan da talep edilebilir (TMK m. 197).
- Kime bağlanır? Geçimini sağlamakta güçlük çeken eşe ve müşterek çocuklara.
- Özelliği: Kusur şartı aranmaz. Hakim, dava açılınca gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır.
- Ne zaman sona erer? Boşanma kararının kesinleşmesiyle. Karar kesinleştiğinde tedbir nafakası, hükmedilmişse iştirak veya yoksulluk nafakasına dönüşür.
İştirak Nafakası (TMK m. 182)
- Ne zaman bağlanır? Boşanma kararıyla birlikte.
- Kime bağlanır? Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, müşterek çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. Nafaka, velayet sahibi ebeveyne çocuk için ödenir.
- Özelliği: Kusur durumundan bağımsızdır; çocuğun ihtiyaçları esas alınır.
- Ne zaman sona erer? Kural olarak çocuğun ergin olmasıyla. Eğitimi devam eden ergin çocuk için ana ve babanın bakım yükümlülüğü, eğitim tamamlanıncaya kadar makul ölçüde sürebilir (TMK m. 328/2); bu durumda talep, ergin olan çocuğun kendisi tarafından yardım nafakası (TMK m. 364) olarak ileri sürülür.
Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175)
- Ne zaman bağlanır? Boşanma kararıyla birlikte veya kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde açılacak ayrı davayla (TMK m. 178).
- Kime bağlanır? Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe.
- Şartı: Talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
- Süresi: TMK m. 175'e göre yoksulluk nafakası "süresiz olarak" istenebilir; yürürlükteki düzenlemede bir süre sınırı öngörülmemiştir. Nafaka, aşağıda belirtilen durumlarda sona erer veya kaldırılabilir.
Nafaka Hesaplama: Mahkeme Neleri Dikkate Alır?
Türk hukukunda nafaka için sabit bir oran veya matematiksel formül bulunmaz. Miktar, her somut olayda hakim tarafından hakkaniyete göre belirlenir. Bu nedenle çevrim içi "nafaka hesaplama" araçlarının sonuçları yalnızca fikir verici niteliktedir.
Nafaka miktarının belirlenmesinde değerlendirilen başlıca ölçütler:
- Tarafların gelir düzeyi, mal varlığı ve çalışma durumu
- Nafaka alacaklısının zorunlu ihtiyaçları (barınma, beslenme, sağlık)
- Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve özel ihtiyaçları
- Evlilik süresince sürdürülen yaşam standardı
- Nafaka yükümlüsünün kendi zorunlu giderleri ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler
Hâkim, talep hâlinde, irat (düzenli ödeme) biçiminde bağlanan nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de kararında belirleyebilir (yoksulluk nafakası için TMK m. 176/5, iştirak nafakası için m. 182/4). Uygulamada bu artış çoğunlukla ÜFE veya TÜFE gibi resmi endekslere bağlanır.
Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması
Nafaka Artırım Davası
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde yoksulluk nafakasının artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m. 176/4). İştirak nafakasında ise durumun değişmesi hâlinde hâkim, talep üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331). Nafaka Artırım Davası, örneğin çocuğun eğitim giderlerinin artması veya nafaka yükümlüsünün gelirinin önemli ölçüde yükselmesi durumunda açılabilir.
Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177); görevli mahkeme aile mahkemesidir.
Yoksulluk nafakasının sona ermesi
- Kendiliğinden sona erer: Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde.
- Mahkeme kararıyla kaldırılır: Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde.
Nafaka Ödenmezse Ne Olur?
- Nafaka alacağı, ilamlı icra yoluyla takip edilebilir.
- İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra borç ödenirse borçlu tahliye edilir.
- Uygulamada tazyik hapsi, icra takibinden sonra işleyen aylık (cari) nafakaların ödenmemesi hâlinde gündeme gelir; birikmiş nafaka alacakları için haciz yolu izlenir.
- Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler gözetilerek tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m. 344/2).
Sıkça Sorulan Sorular
İştirak nafakası kaç yaşına kadar ödenir?
Kural olarak çocuğun ergin olduğu 18 yaşına kadar ödenir. Eğitimi süren ergin çocuğun bakımı ise TMK m. 328/2 kapsamında ayrıca talep edilebilir.
Kusurlu eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Talep eden eşin kusuru diğer eşten daha ağır değilse yoksulluk nafakası bağlanabilir. Eşit kusur hâlinde de şartları varsa nafaka talep edilebilir.
Tedbir nafakası için kusur aranır mı?
Hayır. Tedbir nafakası dava süresince geçimi sağlamaya yönelik geçici bir önlemdir ve kusur durumuna bakılmaksızın bağlanabilir.
Nafaka miktarı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Tarafların mali durumlarında değişiklik olması veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması ya da azaltılması dava yoluyla istenebilir.
Nafaka ile boşanma davasındaki kusur arasında nasıl bir ilişki vardır?
Yoksulluk nafakası talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir; iştirak ve tedbir nafakasında ise kusur aranmaz. Kusur değerlendirmesi için bkz. Çekişmeli Boşanma Davası ve Sebepleri.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.