Çekişmeli Boşanma Davası Nedir?
Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma veya boşanmanın sonuçları (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) konusunda uzlaşamadığı durumlarda açılan davadır.
Bu davada boşanma kararı verilebilmesi için davacının, Türk Medeni Kanunu'nda sayılan boşanma sebeplerinden en az birinin varlığını delillerle ispat etmesi gerekir. Eşlerin uzlaştığı durumlar için bkz. Aile Hukuku genel sayfası.
Kanunda Sayılan Boşanma Sebepleri
TMK'da boşanma sebepleri özel ve genel sebepler olarak ikiye ayrılır.
Özel boşanma sebepleri
- Zina Nedeniyle Boşanma (TMK m. 161): Eşlerden birinin evlilik dışı cinsel ilişkisi. Dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay ve her halde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden eşin dava hakkı yoktur.
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162): Eşin hayatına yönelik girişim, ağır şiddet veya ağır onur kırıcı davranışlar. Aynı altı ay / beş yıl süreleri ve affetme kuralı uygulanır.
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163): Küçük düşürücü bir suç işlenmesi veya haysiyetsiz bir hayat sürülmesi nedeniyle diğer eşten birlikte yaşamasının beklenememesi.
- Terk (TMK m. 164): Eşin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi; ayrılığın en az altı ay sürmüş olması ve hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması. İhtar, ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez ve ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz. Eşini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.
- Akıl hastalığı (TMK m. 165): Ortak hayatı çekilmez kılan ve resmi sağlık kurulu raporuyla iyileşmesine olanak bulunmadığı tespit edilen akıl hastalığı.
Genel boşanma sebebi: Şiddetli Geçimsizlik
Uygulamada en sık başvurulan sebep, TMK m. 166/1'de düzenlenen evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Bu sebep, günlük dilde ve yargı kararlarında Şiddetli Geçimsizlik olarak da anılır.
Kanuna göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş boşanma davası açabilir. Aşağıdaki durumlar yargı kararlarında bu kapsamda değerlendirilebilmektedir:
- Sürekli hakaret, aşağılama veya tehdit
- Fiziksel, ekonomik veya psikolojik şiddet
- Eşin ailesinin evliliğe müdahalesine sessiz kalınması
- Evlilik birliğinin ekonomik yüklerine katılmama
- Güven sarsıcı davranışlar ve sadakat yükümlülüğüne aykırılık
Fiili ayrılık (TMK m. 166/4)
Boşanma sebeplerinden herhangi birine dayanılarak açılan dava reddedilmiş ve ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesine rağmen, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir.
Bu süre önceden üç yıldı; 7532 sayılı Kanun'la yapılan ve 27 Kasım 2024'te yürürlüğe giren değişiklikle bir yıla indirilmiştir. Eski tarihli kaynaklarda yer alan "üç yıl" bilgisi güncel değildir.
Kusur Oranı ve Önemi
Çekişmeli boşanma davasında mahkeme, evlilik birliğinin sarsılmasında hangi eşin ne ölçüde kusurlu olduğunu belirler. Bu değerlendirme uygulamada Kusur Oranı olarak ifade edilir: eşit kusur, ağır kusur veya tam kusur gibi.
Kusur oranı yalnızca boşanma kararını değil, boşanmanın mali sonuçlarını da doğrudan etkiler:
- Tazminat: Tazminat talep eden eşin kusursuz veya daha az kusurlu, diğer eşin ise kusurlu olması gerekir.
- Yoksulluk nafakası: Talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması şarttır.
- Davaya itiraz: Davacının kusuru daha ağırsa davalı, davaya itiraz hakkına sahiptir. Bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK m. 166/2).
- Tam kusur: Yargıtay uygulamasında, evlilik birliğinin sarsılmasına yol açan olaylarda tamamen kusurlu olan eşin genel sebebe dayalı boşanma davası kabul edilmez; boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurunun bulunması aranır.
Maddi ve Manevi Tazminat
TMK m. 174, boşanma nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat taleplerini düzenler:
- Maddi tazminat (m. 174/1): Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.
- Manevi tazminat (m. 174/2): Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir.
Tazminat miktarı; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, kusurun ağırlığı ve olayın özelliklerine göre hakim tarafından hakkaniyete uygun biçimde belirlenir.
Çekişmeli Boşanmada Deliller
- Tanık beyanları
- Yazışmalar, mesajlar ve e-postalar (hukuka uygun yollarla elde edilmiş olmak şartıyla)
- Hastane ve darp raporları
- Kolluk tutanakları ve koruma kararları
- Banka kayıtları ve gelir belgeleri
Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller (ör. izinsiz ses kaydı veya başkasının hesabına izinsiz erişim) mahkemece hükme esas alınmayabileceği gibi ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?
Süre; mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına, delillerin toplanmasına ve kararın istinaf ile temyiz aşamalarına taşınıp taşınmamasına göre değişir. Kesin bir süre öngörmek mümkün değildir.
Çekişmeli dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir mi?
Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler dava sırasında tüm sonuçlarda uzlaşırsa, dava TMK m. 166/3 kapsamında anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılabilir. Ayrıntılar için: Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolü.
Zinayı affeden eş boşanma davası açabilir mi?
Hayır. TMK m. 161 uyarınca zinayı affeden eşin bu sebebe dayanarak dava hakkı yoktur. Yargıtay uygulamasında affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar, genel boşanma sebebi (TMK m. 166/1) bakımından da diğer eşe kusur olarak yüklenemez. Genel sebebe ancak affedilmeyen ya da aftan sonra gerçekleşen başka olaylara dayanılarak başvurulabilir.
Dava sürerken çocukların durumu ve nafaka nasıl düzenlenir?
Boşanma davası açılınca hakim, eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bu kapsamda tedbir nafakası ve geçici velayet düzenlemesi yapılabilir. Ayrıntılar için: Nafaka Türleri ve Velayet.
Boşanma davasında mal paylaşımı da yapılır mı?
Mal rejiminin tasfiyesi genellikle boşanma davasından ayrı bir dava ile talep edilir. Ayrıntılar için: Boşanmada Mal Paylaşımı ve Katılma Alacağı.
Bu içerik, İstanbul Barosu'na kayıtlı Av. Burak Aylı tarafından yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.